تاریخ فیزیوتراپی در جهان و ایران

مقدمه:
وقایع نگاری فیزیوتراپی یک قسمت اساسی از علم فیزیوتراپی است که روند تکمیل شدن این دانش    پزشکی را نشان می دهد و همچنین یکی از الزامات درک فیزیوتراپی می باشد که بنا بر ملاحظاتی از سالهای ابتدایی ترویج فیزیوتراپی در کشور لحاظ نگردیده است. لذا با توجه به روند جریان فعلی فیزیوتراپی در ایران ، آشنایی با تاریخچه فیزیوتراپی و چگونگی تاسیس این رشته در ایران و جهان از دلایل دفاع از فیزیوتراپی در کشورمان می باشد.

طلوع :
در سال 1880 میلادی کاربرد کلمه فیزیوتراپی(Physiotherapy)  به اعمالی مانند هیدروتراپی و ماساژ  اطلاق می شد که توسط گروه پرستاران در بیمارستانهای انگلستان انجام میشد. در این بستر 3 جریان شکل گرفت.

جریان اول
مربوط به بازدید یک ارتوپد(Mr. Robert Williamson Lovett ) و چهار پزشک عمومی از عملیات فیزیوتراپی پرستاران در انگلستان در سال 1895 میلادی در اپیدمی فلج اطفال بود ،که بعد از برگشت پزشک ارتوپد مذکور به آمریکا،،اقدام به راه اندازی بخش فیزیوتراپی بیمارستانی و آموزش داوطلب برای اقدامات فیزیوتراپی بود . بخشهای دیگر فیزیوتراپی بیمارستانی نیز توسط جراحان و گروه های ارتوپد در سایر بیمارستانها شکل گرفت که برای آن تکنسین فیزیوتراپی آموزش داده شد. این جریان منتهی به فیزیوتراپی بستری(In-patient) گردید.

جریان دوم
پزشکان عمومی بعد از بازدید 1895 میلادی شروع بکار بردن تکنیک های درمانی در کلینک های سرپایی کردند که بعد ها سیستم های در حال گسترش الکتروتراپی به آن افزوده شد. این جریان  فیزیوتراپی سرپایی (Out-patient)را شکل داد. در سال 1922 میلادی جامعه پزشکان فیزیوتراپی و رادیولوژی در آمریکا شکل گرفت و بعد از آن به دو انجمن فیزیوتراپی و رادیولوژی تقسیم شد جامعه فیزیوتراپی پزشکان در آمریکا با بیش از 30 هزار عضو تا سال 1945   میلادی ادامه فعالیت                     داد.                           
جریان سوم
در سال 1872میلادی با مرگ مادر و خواهر، دختری به نام ماری مکمیلان  ناشی از سل، وی توسط پدرش به نزد اقوامش در لیورپول اعزام می گردد. وی پس طی دوره دبیرستان دوران تحصیلی آکادمیک خود را با ترتیب بدنی(Physical Education) شروع می نماید و بعد از فارغ التحصیل شدن علوم فیزیوتراپی(Science of Physiotherapy) را تحصیل می کند و بعد از آن در کلینیک یک ارتوپد مشغول می گردد. در سال 1917 میلادی در هنگام جنگ اول جهانی وی به آمریکا برگشته و داوطلبانه به ارتش می پیوندد. در ارتش بعنوان مربی ، تکنسین های مراکز توانبخشی (Reconstruction Aid)را آموزش می دهد . در سال 1919 میلادی بعد از پایان جنگ جهانی او از ارتش بیرون آمده و در بیمارستان اطفال به عنوان رئیس بخش فیزیوتراپی مشغول می گردد.

آغاز یک تحول
در سال 1920میلادی  ماری مک میلان کتاب خود را تحت عنوان ماساژ و تمرین درمانی چاپ و نشر می کند. در همان سال به 800 فعال در امور فیزیوتراپی نامه نگاری کرده و از آنان جهت راه اندازی انجمن امور فیزیوتراپی دعوت می کند که در جواب حدود 120 نفر پاسخ گفتند و در همان سال انجمنی تحت عنوان فیزیکال تراپیوتیک (Physical Therapeutic) تاسیس گشت.این انجمن بعدها بنای اولیه انجمن فیزیوتراپی آمریکا(APTA) شد. وی سه سال ریاست انجمن را عهده داشت.

ادامه مسیر
بعد از ماری مک میلان افراد دیگری ریاست انجمن را به عهده گرفتند و به تدریج مقطع تحصیلی دانشگاهی برای فیزیوتراپی بر اساس آموزش پزشکی آلوپاتی (Allopathic physician) تدوین شد که در سال 1928 میلادی اجرایی شد.
به تدریج تکنیک های مانوال تراپی ازدیدگاههای کایروپراکت ها و استئوپاتها (Osteopathic physician)که 100 سال قدمت داشتند به آن افزوده شد. در سال 1935 میلادی اصول اخلاق حرفه ای(Code of Ethic) برای فیزیوتراپی تدوین شد و در سال 1936 میلادی فارغ التحصیلان فیزیوتراپی  توانستند بصورت مستقل کلینیک فیزیوتراپی  را تاسیس و اداره نمایند . در همان سال کلمه فیزیوتراپیست را برای خود برگزیدند که مورد مخالفت شدید انجمن پزشکی آمریکا(AMA) قرار گرفت . فیزیوتراپیست ها بسیاری از برنامه های آموزشی و تکنیکهای دیگر را به فیزیوتراپی مانند کینزیولوژی و مانوال تراپی را به برنامهای آموزشی خود افزودند.
نمایشی بزرگ از فیزیوتراپیست ها
در سال 1941 میلادی اورژانس های پزشکی و کمک های اولیه جزء برنامه های آموزشی فیزیوتراپی قرار گرفت و بر حسب اتفاق فیزیوتراپیست های آموزش دیده در عملیات بمباران پرل هاربر(Perl Harber) توسط ژاپنی ها توانستند با مجموعه دانش خود که بر مبنای علوم فیزیوتراپی اولیه و ارتوپدی، کینزیولوژی، تکنیک های مانوال تراپی و فنون  توانبخشی به یاری مصدومین بشتابند. این عملیات دید سیستم پزشکی آمریکا به فیزیوتراپی را تغییر داد.
در سال 1943    دفترقانون گذاری در آمریکا(House of Delegate) فیزیوتراپیست بودن اعضای انجمن فیزیوتراپی را تایید کردند که AMA با کاربرد همزمان عنوان فیزیوتراپیست توسط فیزیشین ها و فیزیوتراپیست مخالفت کرد.
از خود گذشتگی پزشکان واقعی
 در سال 1945 جامعه فیزیوتراپی پزشکان آمریکا  (American physiotherapy Society of Physicians)با  چند هزار پزشک  عضو داوطلبانه عنوان متخصصان  خود را تغییر و تبدیل به متخصص طب فیزیکی و توانبخشی (Physical medicine and rehabilitation) یا (Physiatrist) کرد و جامعه فوق الذکر نیز منحل گشت .از این جامعه دو گروه پدید آمد:

1- American Academy  Physical Medicine and Rehabilitation
2- Association of Academic Physiatrists

 بلافاصله انجمن فیزیوتراپی آمریکا(APTA) عنوان انجمن فیزیوتراپی را کسب و عنوان شغلی فیزیوتراپیست(Physical Therapist) را برای اعضای خود انتخاب کرد.بخش های فیزیوتراپی بیمارستانی نیز با تمامی عناصر آن از طرف جراحان به فیزیوتراپیست ها تحویل شد.
در کنار این اتفاق ده ها انجمن پزشکی که در زمینه علوم فیزیوتراپی فعال بودند مانند انجمن الکتروتراپی پزشکان آمریکا  و انجمن تمرین درمانی منحل شدند و یا مانند انجمن های کینزیولوژی  تحلیل رفتند. انجمن های طب فیزیکی و توانبخشی آمریکا با درک این مساله که فیزیوتراپیست ها تکنیک های موجود فیزیوتراپی و حتی تکنیک های کینزیولوژی  و مانوال تراپی را علمی کرده و یک ارتباط علمی مناسب پزشکی با دانش گروه هایی مانند کایرو پراکت ها و استئوپات ها برقرار می سازد،   از فیزیوتراپیست ها حمایت کردند . در صفحه 8 کتاب توانبخشی پزشکی(Rehabilitation medicine) که به نوعی مجموعه نظرات انجمن American Academy  Physical Medicine and Rehabilitationاست ضمن تبیین نقش خود در کمک به فیزیوتراپی و فیزیوتراپیست ها با افتخار آمده است:
ما از همه جوانب از فیزیوتراپیست ها حمایت کردیم.

بازتعریف    فیزیوتراپی

فیزیوتراپی که قبل از سال 1945میلادی بعنوان کاربرد تجهیزات پزشکی (Physical Agents)بود از سال 1945 میلادی به بعد تبدیل به تشخیص و کاربرد تجهیزات فیزیکی (Diagnosis and Physical Agents) شد.از این تاریخ فیزیوتراپی در بسیاری از کشور ها با این نام و با محوریت فیزیوتراپیست توسعه یافت.
انجمن جهانی فیزیوتراپی
در سال 1951 میلادی مجمع فیزیوتراپی جهانی(WCPT) تشکیل شد و کلینیک ها و بخشها ی فیزیوتراپی با مدیریت فیزیوتراپیست ها شروع به گسترش کرد.
از سال 1960 میلادی در آمریکا با توجه به گسترش عملیات فیزیوتراپی برای فیزیوتراپیست ها کمک (Aid) و دستیار (Assistant)  تعریف شد.
ادامه رشد فیزیوتراپی در آمریکا
در سال 1974 دسترسی مستقیم به بیمار برای فیزیوتراپیست ها در آمریکا تعریف شد و دوره های MSC و PHD فیزیوتراپی گسترش یافت.
از سال های 1990 دوره های تخصصی  (MPT) مانند فیزیوتراپی اطفال،فیزیوتراپی زنان و فوق تخصصی(Advance) مانند فیزیوتراپی بافت نرم ورزشی  شکل گرفت و از سال 2001 فیزیوتراپیست ها جهت مشارکت در سطح اول  سیستم سلامت(Primary Healthcare) کشور  آمریکا  مجبور به کاربرد عنوان دکتری و گذراندن واحدها لازم شدند تا بتوانند علاوه بر فعالیت در خطوط درمان و توانبخشی در بخش پیشگیری و مراقبت های اولیه شرکت نمایند.
فیزیوتراپی در ایران
در سالهای 1340 هجری شمسی (1960-1950 میلادی) بخش توانبخشی در ایران توسعه یافت .بعضی از افسران ارتش و بعضی از مدیران وزارت بهداری برای آموزش طب فیزیکی به کشور های خارجی رفتند.
در سال 1340 هجری شمسی(1961 میلادی)  اتاق نو توانی در وزارت بهداری تشکیل یافت.
در سال 1344 هجری شمسی (1965 میلادی) مدرسه فیزیوتراپی(Physiotherapy School ) در دانشکده پزشکی تهران با همکاری WHO برای حل مشکلات توانبخشی در ایران و  با مشاوره یک خانم انگلیسی  راه اندازی شد.
آغاز مشکلات فیزیوتراپی در ایران
 1347  هجری شمسی (1968 میلادی)دکتر نواب متخصص طب فیزیکی فارغ التحصیل از فرانسه، ریاست مدرسه فیزیوتراپی را بر عهده گرفت.مدرسه فیزیوتراپی از دانشکده پزشکی به خیابان 16 آذر  منتقل و نام موسسه توانبخشی به خود گرفت.
در سال 1350 هجری شمسی(1371میلادی)بعد از 2 سال مدارک فارغ التحصیلان  به عنوان لیسانس به فیزیوتراپیست های ایرانی داده شد.
نقطه تاریک پزشکی ایران
در سال 1351 هجری شمسی(1972 میلادی) تحت توصیه متخصصین طب فیزیکی و توانبخشی شاغل در قوای نظامی و امنیتی ، افرادی مانند خاکسارفرد، کلیه کلینیک های فیزیوتراپی از کنترل فیزیوتراپیست ها خارج و تحت اختیار این متخصصین و به علت کمبود نفرات ، در اختیار متخصصین جراح قرار گرفت. در تاریخ پزشکی تقریبا این اولین بار بود که جراحان در فیزیوتراپی سرپایی دخالت کردند ودر فیزیوتراپی بستری نیز این رویکرد نوعی وا پسگرایی بود.این مطلب موجب فاصله گرفتن فیزیوتراپیست ها و پزشکان کشور شد که متعاقب آن پزشکان و بیماران از این روش درمانی بی بهره شدند.
ادامه ماجرای فیزیوتراپی در ایران
در همین سال در ایران چند دپارتمان فیزیوتراپی تحت نظر متخصصین طب فیزیکی افتتاح شد.تغییر عناوین بخش های فیزیوتراپی(Physical Therapy ward) به عنوان جعلی بخش طب فیزیکی یکی از ترفند های گروه طب فیزیکی در ایران بود که بعد ها نیز ادامه یافت.قرار گرفتن متخصصین طب فیزیکی بین سیستم پزشکی کشور و فیزیوتراپیست ها و همچنین تلقین این موضوع که ارتباط این متخصصین با فیزیوتراپیست ها مانند رابطه رادیولوژیست با تکنسین رادیولوژِی است از اهم برنامه این متخصصین بود که بعد ها نیز ادامه یافت. متاسفانه برنامه های آموزشی فیزیوتراپی نیز سیر قهقرایی گرفت.
سال 57 و بعد ازآن در ایران(تحول در تمامی ابعاد)
در سال 1979 میلادی(1357 هجری شمسی)کنترل مراکز آموزشی فیزیوتراپی از دست متخصصین طب فیزیکی خارج شد.این امر بعلت سیاسی بودن متخصصین مربوطه ،بخصوص در قوای نظامی و امنیتی بود.
در سال 1359هجری شمسی (1980میلادی)ایران به عضویت WCPT در آمد.این امر به علت تسهیل نماینده WCPT در بازدید از تهران رخ داد.
در سال 1368 هجری شمسی (1989 میلادی) فوق لیسانس فیزیوتراپی در ایران راه اندازی شد.
 در ایران در سال 1375هجری شمسی(1996میلادی) PhD فیزیوتراپی در ایران راه اندازی شد.
در ایران در سال 1378هجری شمسی (1999میلادی)کلینیک های فیزیوتراپی به فیزیوتراپیست ها وا گذار شد.این امر که قرار بود در سال 1386 ه.ش رخ دهد بعلت تغییرات وسیع تا این تاریخ به عقب افتاد.
در ایران در سال 1379هجری شمسی (2000میلادی)بخش های فیزیوتراپی بیمارستانی به فیزیوتراپیست ها واگذار شد.این امر بعلت پیگیری مستمر انجمن فیزیوتراپی ایران رخ داد.

پرواز سیمرغ

علی رغم توصیه متخصصین طب فیزیکی در ایران و ترویج این مطلب کذب که : فیزیوتراپی قسمتی از طب فیزیکی است و  همچنین عدم درک این مطلب توسط ایشان که فیزیوتراپی در حقیقت رویکرد جدیدی در بخش درمانهای فیزیکی می باشد که توسط پزشکان(بخصوص متخصصین طب فیزیکی) آمریکا توسعه یافته و پشتیبانی شده است و همچنین راه حلی بین روش آلوپاتی (پزشکی موجود) و دیگر روشهای درمانی مانند استئوپاتی است، وقایع زیر تحت حمایت بسیاری از  پزشکان و متخصصین (به غیر از متخصصین طب فیزیکی ) در ایران به وقوع پیوست.
در ایران در سال 1381 هجری شمسی (2002میلادی) فیزیوتراپیست ها به عضویت نظام پزشکی(Medical Council) در آمدند.
در همین ایام فیزیوتراپی در استرالیا ، هندوستان ، پاکستان و بسیاری از کشور های دیگر دکترای حرفه ای شد.
در ایران در سال 1383هجری شمسی با پیگیری های انجمن فیزیوتراپی تاسیس و نظارت بر کلینیک و بخش های فیزیوتراپی از کنترل تمامی متخصصین پزشکی بجز متخصصین طب فیزیکی خارج شد.
در سال 1386هجری شمسی فیزیوتراپیست های ایرانی خواستار دکترای حرفه ای در ایران شدند.
در سال 1387 هجری شمسی فیزیوتراپیست ها نمایندگان خود را به نظام پزشکی ایران فرستادند.
در سال 1388 هجری شمسی از طرف وزارت بهداشت و درمان  فیزیوتراپی به عنوان دکترای حرفه ای شناخته شده و برای اجرای آن و ادامه تحصیل بر اساس سیستم پزشکی ایران اقدام شد.

در پایان می توان گفت : با عنایت به برخورد غیر علمی متخصصین طب فیزیکی در ایران با فیزیوتراپیست ها در سالهای 50 هجری شمسی و بعد از آن و استفاده از قدرت برای کنترل فیزیوتراپی و تبدیل آن به(فقط و فقط) کاربرد تجهیزات فیزیکی(Physical Agents) آنهم تحت نظارت خود و همچنین  تحریک  کردن سیستم پزشکی کشور جهت برخورد با فیزیوتراپیست های ایران ، لحظه به لحظه به زمان عذرخواهی رسمی انجمن طب فیزیکی و اعضای آن نزدیک میشویم. مطلبی که برای قوام سیستم سلامت کشور و حفظ شان و جایگاه پزشک در آن لازم است .همچنین فیزیوتراپیست ها در مسیری قدم گذارده اند که ضمن ارتقای وضعیت خود گامی بلند برای ارتقای سلامت ملی و نظام بهداشتی و درمانی برخواهند داشت.
منابع:
1. APTA
2. WCPT
3. Rehabilitation Medicine 2001(book)
4. American Academy  Physical Medicine and Rehabilitation
5. Association of Academic Physiatrists
6. Introduction to Physical Therapy 2001 (book)
7. Opportunity in Physical Therapy Careers (book)
8. Professionalism in Physical Therapy (book)
9. Introduction to Physical Therapy for Physical Therapist Assistant (book)
10. Ken davis,PT :History of Physical Therapy
11. Iranian physiotherapy Association
12. Charted  Society of Physiotherapy
13. تاریخ پیشرفتهای پزشکی در هفتاد سال اخیر(کتاب)دکتر ابراهیم سعادت
14. در آمدی بر رشته فیزیوتراپی(کتاب)فیزیوتراپیست امیر محمد برهانی
15. مصاحبه با فیزیوتراپیست های فارغ التحصیل در سنوات گذشته

همکاران محترم فیزیوتراپیست:
،خواهشمند است بعد از مطالعه  به تعداد 10 عدد تکثیر و در اختیار دیگر همکاران فیزیوتراپیست قرار داده شود.در صورت امکان به دست مسئولین یا متخصصین پزشک و اعضای هیئت علمی در تمامی گروه ها ی پزشکی  نیز رسانده شود.
                                                                                                                                            موفق باشید